اشاره: در بخش دیگری از پروندۀ گزارشهای موضوعی مراقبت بلندمدت در کشورهای منطقه آسیا و اقیانوسیه که مجموعهای حاوی تجربیات چند کشور و تحولات یک دهه گذشته در این کشورها در موضوع مراقبت بلندمدت (LTC) است که توسط اتحادیۀ بینالمللی تأمین اجتماعی منتشر شده است، در این بخش تجربهها و فعالیتهای مرتبط با مراقبت بلندمدت از سالمندان در کشور اندونزی معرفی میشود.
به گزارش اداره کل روابط عمومی و امور بینالملل صندوق بازنشستگی کشوری، اندونزی در دسته جوامع در حال پیر شدن قرار میگیرد که در دهههای آینده با جمعیت سالمند بسیار بزرگی مواجه خواهد شد.
با این حال، این کشور توانسته است مدلی ابتکاری و مبتنی بر شواهد برای مراقبت از سالمندان توسعه دهد که بر طرحهای آزمایشی محلی، نظام اطلاعاتیای موسوم به سیلانی (SILANI) و استفاده از ساختارهای موجود تکیه دارد.
تاریخچه و معماری
مدل مراقبت بلندمدت اندونزی حاصل یک فرآیند تدریجی و مبتنی بر شواهد است. بر اساس گزارش ISSA (2025)، این کشور از طریق برنامههای توسعه میانمدت و طرحهای آزمایشی محلی در حال ساخت یک نظام مراقبت بلندمدت است.
- استراتژی ملی سالمندی: برنامهای برای تعهد به توسعه خدمات مراقبت بلندمدت
- برنامه توسعه میانمدت ۲۰۲۰-۲۰۲۴: برنامهای شامل یک طرح آزمایشی برای توسعه مدل مراقبت جامعهمحور
- نقشه راه اقتصاد مراقبت (۲۰۲۵-۲۰۴۵): مقرراتی برای آموزش مراقبان که در برنامه توسعه میانمدت ۲۰۲۵-۲۰۲۹ منعکس شده و در برنامه توسعه بلندمدت ۲۰ ساله کشور جای گرفته است.
معماری مدل مرکز و پیرامون و مراکز مراقبت اجتماعی
بر اساس گزارش ISSA (2025)، مدل اندونزی بر اساس معماری مرکز و پیرامون بنا شده است:
- هاب (مرکز): «مراکز مراقبت اجتماعی» در مناطق سریعپیرشونده مانند یوگیاکارتا و بالی. در این مراکز وظایف پذیرش، غربالگری خطر، ارزیابی نیاز، مداخله مراقبتی و پایش از طریق مدیریت مورد و درمانگاههای محلی، مراکز مراقبت روزانه، گروههای داوطلب و آژانسهای مراقبت خانگی انجام میشود.
درمانگاههای سلامت اجتماعی
بر اساس گزارش ISSA (2025)، اندونزی از درمانگاههای سلامت اجتماعی (Puskesmas) برای غربالگری و دروازهبانی استفاده میکند. این درمانگاهها در واقع نقش غربالگری (پیرامونی) اول را ایفا میکند و سالمندان را به مرکز (مراکز مراقبت اجتماعی) ارجاع میدهد.
پایگاه متمرکز داده: گام بلند به سوی دادهمحوری
یکی از نوآوریهای کلیدی اندونزی، توسعه نظام اطلاعاتی سالمندان این کشور است. بر اساس گزارش ISSA (2025)، این نظام اطلاعاتی یکپارچه موسوم به سیلانی، که توسط آژانس برنامهریزی توسعه ملی این کشور در حال توسعه است، به ادغام برنامهریزی مراقبت و ارائه خدمات در یک نظام دیجیتال یکپارچه میپردازد که از سیاستگذاران، مجریان و خانوادهها پشتیبانی میکند.
دادههای جمعیتشناختی سالمندان، سوابق سلامت، واجد شرایط بودن برای دریافت یارانههای دولتی، برنامههای مراقبت فردی و پایش و ارزیابی در این بخش ذخیره میشود.
این نظام اطلاعاتی یک گام بلند دیجیتال است که به سیاستگذاران اندونزی در موضوعات زیر یاری میرساند:
- هدفمندسازی بهتر: منابع محدود را به کسانی هدایت کند که واقعاً نیاز دارند.
- تداوم مراقبت: اطلاعات سالمند را بین ارائهدهندگان مختلف به اشتراک بگذارد.
- تصمیمگیری مبتنی بر شواهد: به سیاستگذاران دادههای دقیق برای برنامهریزی ارائه دهد.
- توانمندسازی خانواده: به خانوادهها اجازه دهد تا وضعیت سالمند خود را پیگیری کنند.
طرحهای آزمایشی محلی
اندونزی از طرحهای آزمایشی محلی در دو منطقه یوگیاکارتا و بالی در مناطق سریعپیرشونده برای آزمایش مدلهای مراقبت استفاده میکند. یکی از این دو منطقه دارای نرخ بالای سالمندی و ساختار اجتماعی قوی بوده و دیگری با چالشهایی در زمینه سالمندی مواجه است. فرآیند طرح آزمایشی، به این ترتیب صورت میپذیرد:
1. آزمایش مدل: یک مدل مراقبت در مقیاس کوچک آزمایش میشود.
2. تولید شواهد: دادههای حاصل از طرح آزمایشی جمعآوری و تحلیل میشود.
3. اطلاعرسانی به سیاست: نتایج طرح آزمایشی به سیاستگذاران ارائه میشود.
4. گسترش: در صورت موفقیت، مدل به سایر مناطق گسترش مییابد.
چالشها و محدودیتها
بر اساس گزارش ISSA (2025) اندونزی با چالشهای زیر مواجه است:
- کمبود نیروی کار متخصص: مانند بسیاری از کشورهای منطقه، اندونزی با کمبود مراقبان آموزشدیده، پرستاران و کارکنان سلامت اجتماعی مواجه است.
- تأمین مالی پایدار: نظام مراقبت بلندمدت اندونزی هنوز به یک مکانیسم تأمین مالی پایدار و بلندمدت دست پیدا نکرده است.
- پراکندگی جغرافیایی: اندونزی کشوری پهناور با هزاران جزیره است. ارائه خدمات مراقبت بلندمدت در مناطق دورافتاده چالشبرانگیز است.
- تقسیم سلامت-اجتماع: مانند بسیاری از کشورها، شکاف بین نظام سلامت و نظام حمایت اجتماعی در اندونزی وجود دارد.
اندونزی نشان داده است که برای مراقبت از سالمندان، لزوماً نیازی به بودجه کلان نیست؛ بلکه به دادهمحوری، طرحهای آزمایشی محلی و استفاده هوشمند از ساختارهای موجود نیاز است. این کشور با تکیه بر نظام اطلاعاتی متمرکز و طرحهای آزمایشی محلی در مناطق سریعپیرشونده، در حال ساخت یک نظام مراقبت بلندمدت مبتنی بر شواهد است. با این حال، این کشور همچنان با چالشهایی مانند کمبود نیروی متخصص و تأمین مالی پایدار مواجه است.