Skip Navigation Linksصفحه اصلی / کتاب
اندر لزوم جسارت تصمیم گیری
وقتي سخن از صندوق‌هاي بازنشستگي در ميان باشد...
کد کتاب: 498
تاریخ درج: آذر 1398
اندر لزوم جسارت تصميم گيري
ميکائيل عظيمي / پژوهشگر و مديرعامل موسسه پژوهشي راهبردهاي بازنشستگي صبا
ايران آنلاين- 16 آذر 98

//وقتي سخن از صندوق‌هاي بازنشستگي در ميان باشد، شنيدن از بحران و وخامت اوضاع، توجه‌ها را جلب نمي‌کند. هر چند بحران و وخامت در ديگر موارد، راه را بر کاهش طنين اين واژه هموار کرده، اما چند صباحي است که وضعيت صندوق‌هاي بازنشستگي در ايران را نه مشکل و نه چالش، که ابرچالش خوانده‌اند و گوش و جان عموم با بحراني خواندن اوضاع صندوق‌ها واکنش شگفت‌زده‌اي ندارد.//

چه براي ما عادي شده باشد، چه نشده باشد؛ اوضاع صندوق‌هاي بازنشستگي در ايران «وخيم» است و بحراني. اما در اين فقره نيز نکته بسيار مهم و تعيين‌کننده‌اي نهفته است که کمتر مورد توجه بوده زيرا وقتي سخن از بحران در اين صندوق‌ها به ميان مي‌آيد، بيش و پيش از هر مسأله‌اي، چالش نقدينگي آنها و دشواري تأمين منابع لازم براي پرداخت تعهدات «جاري» مطرح مي‌شود. حال آن که به نظر مي‌رسد ابعاد بحران در صندوق‌ها بسي فراتر از معضل نقدينگي است؛ چرا که در ارزيابي اوضاع اين صندوق‌ها «پايداري مالي» تنها يکي از معيارها بوده که در کنار آن معيارهاي ديگري چون جامعيت خدمات، فراگيري پوشش، کفايت مزايا و حکمراني خوب نيز بايد مدنظر باشند. از اين روي، صندوق‌هاي بازنشستگي در کشور، به جز معيار جامعيت، نمره قبولي نمي‌گيرند و در معيار حکمراني خوب، شرايطي بس ناگوار را تجربه مي‌کنند.
هر چه هست، پس از شکل‌گيري مجلس شوراي ملي در پي انقلاب مشروطه و ورود ايرانيان به دنيايي تازه، از آن روزگار تا به امروز، ايرانيان تجربه درخور توجهي در تأمين و ارائه خدمات بازنشستگي داشته‌اند.

اين تاريخ و تجربه ايشان را امروز به جايي رسانده که در ايران 18 صندوق بازنشستگي فعاليت دارند: سازمان تأمين اجتماعي، صندوق بازنشستگي کشوري، صندوق بيمه اجتماعي کشاورزان، روستاييان و عشاير، سازمان تأمين اجتماعي نيروهاي مسلح، صندوق کارکنان بانک‌ها، صندوق کارکنان صنعت نفت، صندوق وکلاي دادگستري، صندوق کارکنان صدا و سيما، صندوق بازنشستگي کارکنان بانک مرکزي، صندوق ويژه کارکنان بيمه ايران و 8 صندوق ديگر. در ميان اينها 4 صندوق نخست، صندوق‌هاي اصلي و بزرگ محسوب شده و ساير صندوق‌ها با عنوان صندوق‌هاي اختصاصي ياد مي‌شوند. اين صندوق‌ها قريب به پنج ميليون نفر بازنشسته دارند که هر ماهه به ايشان مستمري بازنشستگي پرداخت مي‌کنند. البته بايد گفت فقط در مورد صندوق بازنشستگي کشوري اين رقم به بيش از يک ميليون و 400 هزار نفر و در سازمان تأمين اجتماعي بيش از سه ميليون نفر است. در نتيجه بيش از 90 درصد از بازنشستگان در ايران از اين دو صندوق مستمري دريافت مي‌کنند. اما فارغ از اين ارقام، آنچه نشان از بحران نقدينگي دارد را شايد بتوان در واقعيات زير جست‌و‌جو کرد:
وابستگي بيش از 70 درصدي صندوق بازنشستگي کشوري به بودجه دولت وابستگي 100 درصدي صندوق نيروهاي مسلح به بودجه دولت اختصاص بيش از 50 هزار ميليارد تومان از بودجه دولت به اين صندوق‌ها
زماني اين ارقام بيانگر بحران است که دقت شود در حال حاضر نيز دولت براي تأمين هزينه‌هاي جاري و مصرفي خود در تکاپوست و ماه‌هاست که خبري از اعتبارات و بودجه عمراني نيست! اين همه يعني تهي شدن دولت از نقش توسعه‌اي و راهبري در اقتصاد و از منظري ديگر به معناي از دست رفتن توان و ظرفيت سرمايه‌گذاري که همين تک کلمه کافي است تا به بيکاري و سپس به انواع مصيبت‌هاي اقتصادي ديگر و انواع فجايع اجتماعي راه پي برد.
چه مي‌توان کرد؟ در شرايطي که مرسوم است پرسش «چه بايد کرد» را پيش کشيد، بايد اذعان کرد که شرايط واقعي و دنياي سياستگذاري نمي‌تواند و نبايد در اين پرسش درست درماند و بايد به پرسش «چه مي‌توان کرد» برسد. اينجا نه مجال آن است و نه چنين وظيفه‌اي دارد که پاسخي کامل و دقيق به اين دو پرسش ارائه کند. آنچه مي‌توان در اندازه اين نوشتار تقديم کرد، نشان دادن «جهت و مسير» است، اما پيش از آن لازم به تأکيد است، علما و انديشمندان و صاحبنظران، به تجربه قرن‌ها و به همت سال‌ها، رسيدند به اينجا که جوامع بشري براي استواري و پايداري و تداوم حيات جمعي، نيازمند نظام‌هاي رفاهي هستند و اين نظام‌ها بدون بيمه‌هاي اجتماعي و بدون صندوق‌هاي بازنشستگي، حکايت همان شير بي‌يال و دم و اشکم است. همان انديشمندان که تکيه بر کوله‌بار بسيار پرهزينه تاريخ دارند، براي استقرار نظام‌ جامع رفاه و تأمين اجتماعي، راهبردهاي مشارکتي (بخوانيد بيمه‌هاي اجتماعي) را در کنار ديگر راهبردها شناسايي و توصيه مي‌کنند. در برابر چنين تصوير روشني، اما، شوربختانه بايد گفت تا اواخر دهه 1360 سازمان تأمين اجتماعي (بزرگترين صندوق بازنشستگي کشور) فاقد سازوکار سرمايه‌گذاري بود و حتي بانک‌ها براي نگهداري منابع از اين سازمان حق‌الزحمه مي‌گرفتند!
در موردي ديگر صندوق بازنشستگي کشوري (دومين صندوق بزرگ کشور) تا سال 1376 هيچ (بله هيچ) مبلغي از محل کسورات (حق‌بيمه‌ها) دريافت نمي‌کرده است! آن زمان که صندوق‌ها جوان بودند و تعداد کسورپردازان از تعداد حقوق‌بگيران بيشتر بود، آن دوران که هنوز به مدد درآمدهاي نفتي و غيره، پول مورد نياز صندوق‌ها، پول‌خردِ ته جيب خزانه بود و در آن جيک‌جيک مستانه، کسي به فکر خزان و زمستانِ پيري صندوق‌ها نبود. حال که تشت کسري منابع از هر بام و خانه‌اي بر زمين افتاده و صداي هولناک و خوفناک آن گوش همه را آزرده، جملگان، در پي مقصر هستند!؟
روشن است و ناگفته پيدا که تأکيد بر نکته رفته، از باب تطهير مديران و غسل تعميد نظام تدبير حاکم بر صندوق‌ها نيست. صد البته که اين صندوق‌ها از گذشته تاکنون و تا آينده قابل پيش‌بيني در اسارت نظام مديريت و حکمراني ناکارآمد هستند و هزاران البته که آثار بي‌مبالاتي‌ها، خاصه‌ خرجي‌ها و برداشت‌هاي غيرحرفه‌اي از صندوق‌ها، اين نهادهاي عمومي و گسترده را امروز در دامان بحران رها کرده است.
آنچه مسلم و آشکار است، راه نجات صندوق‌ها که نجات جامعه است را مي‌توان در دو رويکرد کلي خلاصه کرد. نخست بازگشت به قانون ساختار نظام جامع رفاه و تأمين اجتماعي و دوم استقرار قواعد حکمراني خوب در صندوق‌هاي بازنشستگي. آن قانون يکي از برجسته‌ترين و يکي از مهم‌ترين قوانين کشور است که شوربختانه، با بي‌مبالاتي دولتمردان و اهمال و کاهلي شهروندان، به محاق فراموشي سپرده شد و تنها پوسته‌اي معوج از آن مانده است. دومي هم توصيه اتحاديه بين‌المللي تأمين اجتماعي است که پس از سال‌ها مطالعه کارشناسان خبره، در سال 2013 راهنمايي براي حکمراني خوب در اين صندوق‌ها عرضه کرده است. اين راهنما شامل استانداردهاي حرفه‌اي براي مديريت صندوق‌هاي بازنشستگي است که در آن 64 دستورالعمل اجرايي است که هر يک شامل ساختارهاي مورد نياز و فرآيندهاي بايسته است.بنابراين به نظر مي‌رسد براي شروع مي‌توان اين دو سند ارزنده را پيش چشم گذارد و صادقانه و امانتدارانه، گام‌هاي غلبه بر اوضاع وخيم صندوق‌هاي بازنشستگي را تدوين کرد.
 
بازدید کل:77583803 - بازدید ماهانه :3963607 - بازدید هفتگی :1094219
ساختمان مرکزی : تهران - خيابان دکتر فاطمی - ميدان جهاد شماره 61 ، تلفن 88954405 ، فکس : 88963602 ، شماره پستی : 1414771118
کليه حقوق اين وب سايت متعلق به صندوق بازنشستگی کشوری بوده و استفاده از مطالب آن با ذکر منبع بلامانع است
Designed & Developed by : Behvar Design & Engineering Co
info@cspf.ir